Konstanty Stradowski - pedagog z Kresów, którego wkład w wychowanie zapisał się w regionie

W Legnicy wspomnienia o nauczycielu z dalekich kresów nie zgasły. Mieszkaniec, który po wojnie organizował naukę dla przesiedleńców, przez dekady budował szkolną rzeczywistość w nowych dla siebie miejscach. Jego życie to opowieść o obowiązku, pracy i obywatelskim zaangażowaniu, które śledzą dziś archiwa w Zielonej Górze i Legnicy.

• Nauczyciel z Kresów i droga na Dolny Śląsk
• Praca w Szkole Podstawowej w Kunicach i rola wychowawcy
• Działalność społeczna, odznaczenia i pamięć w Legnicy

Nauczyciel z Kresów i droga na Dolny Śląsk

Urodzony jako Konstanty Stradowski 10 marca 1901 roku w miejscowości Zacienlasie (ówczesne województwo wileńskie, dziś terytorium Białorusi) po latach stał się jednym z tych nauczycieli, którzy po wojnie tworzyli szkolnictwo na Ziemiach Odzyskanych. Zmarł 31 października 1984 i został pochowany na starym cmentarzu komunalnym w Zielonej Górze.

Z dokumentów archiwalnych wynika, że kształcił się w Wilnie: najpierw sześć klas gimnazjum w latach 1912–1918, potem w materialnym seminarium maturalno‑nauczycielskim Polskiej Macierzy Szkolnej (ok. 1921–30 maja 1922). Był też w szkoleniu podchorążych rezerwy w 1923 roku. Przed wojną pracował jako nauczyciel w szkolnictwie powszechnym na Kresach, a w młodości służył w jednostkach kawalerii i artylerii – to doświadczenie wojskowe później figurowało w jego dokumentach osobistych.

Archiwa potwierdzają jego postępy zawodowe i migracje: materiały Archiwum Państwowego w Zielonej Górze oraz Archiwum Państwowego we Wrocławiu, oddział w Legnicy, zawierają akta dotyczące repatriacji i zatrudnienia. Te źródła dokumentują także, że po ewakuacji w lutym 1945 rodzina Stradowskich trafiła przez Puławy i Leszno, aż w końcu 8 października 1945 zameldowała się w Legnicy.

Praca w Szkole Podstawowej w Kunicach i rola wychowawcy

Najbardziej widoczny etap jego pracy pedagogicznej to lata spędzone w Kunicach, gdzie tuż po przybyciu na ziemie zachodnie natychmiast zabrał się do organizowania zajęć dla dzieci osadników. Od 1 września 1945 do 31 sierpnia 1956 był nauczycielem kierującym szkołą, a formalnie pełnił funkcję kierownika placówki do 31 sierpnia 1959. Szkoła w Kunicach liczyła wtedy siedem oddziałów, a on musiał pogodzić obowiązki dydaktyczne z organizacją życia szkolnego w trudnych powojennych warunkach.

Po przeniesieniu w 1959 roku pracował w Zielonej Górze jako zastępca kierownika jednej ze szkół miejskich. W dokumencie ewidencyjnym Inspektoratu Oświaty w Zielonej Górze figuruje jako nauczyciel w okresie 1 września 1945–30 kwietnia 1965. Jednocześnie angażował się w struktury Związku Nauczycielstwa Polskiego, pełniąc funkcję wiceprezesa Zarządu Oddziału Powiatowego w Legnicy.

Jego działalność wychowawcza opisują wspomnienia przesiedleńców i pisma okresowe tamtego czasu. Występował też jako gospodarz wzorcowego gospodarstwa rolnego prezentowanego na wystawach rolniczych oraz autor wspomnień w konkursie „Pamiętniki Osadnika Ziem Odzyskanych” w 1957 roku.

Działalność społeczna, odznaczenia i pamięć w Legnicy

W życiu publicznym Stradowski był aktywny: od 1947 pełnił funkcję przewodniczącego Gminnej Rady Narodowej w Kunicach, a był też członkiem Powiatowej Rady Narodowej w Legnicy w pierwszej kadencji GRN. Za pracę otrzymał m.in. Srebrny Krzyż Zasługi oraz Medal 10‑lecia Polski Ludowej. Jego nazwisko pojawia się w lokalnej prasie tamtego okresu, m.in. w „Wiadomościach Legnickich” i „Głosie Nauczycielskim”, a także w publikacjach zbiorowych opisujących wspomnienia osadników.

Rodzinne losy też są udokumentowane: żoną była Olga Sznejder (ur. 27 grudnia 1909), z którą miał trzech synów – Czesława (ur. 20 lipca 1929), Alfreda (ur. 10 marca 1931) oraz Fryderyka Jana (ur. 18 lutego 1933). Po latach oboje małżonkowie zostali pochowani w Zielonej Górze.

W środowiskach szkolnych i samorządowych Legnicy i powiatu Kunice postać Stradowskiego wspomina się jako nauczyciela wymagającego, ale sprawiedliwego, o wysokim kodeksie etycznym. Na podstawie archiwalnych materiałów autorzy opracowań proponują uczczenie jego pracy poprzez odsłonięcie pamiątkowej tablicy. Taka inicjatywa miałaby przypomnieć o ludziach, którzy po wojnie nie tylko uczyli, lecz i budowali społeczny porządek w nowych warunkach.

Źródła: materiały Archiwum Państwowego w Zielonej Górze, Archiwum Państwowe we Wrocławiu – oddział w Legnicy, dokumenty Państwowego Urzędu Repatriacyjnego oraz ewidencja Inspektoratu Oświaty w Zielonej Górze.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Legnicy.