Nagroda KLIO dla muzealnika z Legnicy za książkę o powojennym życiu miasta

W Legnicy mała książka robi duże poruszenie - to opowieść o codzienności, a nie o pomnikach. Dr Marek Żak z Muzeum Miedzi otrzymał wyróżnienie podczas ważnego wydarzenia wydawniczego, a jego obszerna monografia przyciąga uwagę historią zwykłych ludzi w niezwykłych okolicznościach. To publikacja, która pokazuje miasto od środka, w cieniu wielkiego garnizonu.

• Nagroda KLIO uznała opowieść o adaptacji i absurdach życia codziennego
• Jak jury i rynek ocenili publikację
• Legnica widziana od kuchni - co to znaczy dla miasta dziś

Nagroda KLIO uznała opowieść o adaptacji i absurdach życia codziennego

Podczas 33. Targów Książki Historycznej w Warszawie jury przyznało Nagrodę KLIO dla pracy o powojennej Legnicy. Laureatem został dr Marek Żak z Muzeum Miedzi za książkę “Drudzy w mieście. Życie codzienne ludności polskiej w Legnicy 1945-1948” — rozbudowaną wersję jego pracy doktorskiej. To niemal 700-stronicowe opracowanie ukazało się nakładem Ośrodka “Pamięć i Przyszłość” po zwycięstwie w konkursie na monografię tej instytucji.

W uzasadnieniu i narracji książki autor oddaje głos codzienności: pracy, rozrywkom, kłopotom i sposobom adaptacji mieszkańców, kiedy miasto właśnie przechodziło pod polską administrację. Ważnym tłem jest obecność Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, która — jak podkreśla autor — sprawiała, że Polacy w Legnicy byli postrzegani inaczej.

“tymi drugimi”
— dr Marek Żak

Jak jury i rynek ocenili publikację

Nagroda KLIO przyznawana jest od 1995 roku autorom i wydawcom wyróżniających się badań historycznych. W bieżącej edycji konkursu eksperci mieli z czego wybierać — do konkursu w 2025 roku zgłoszono 115 wydawnictw, instytucji i osób prywatnych, łącznie 290 publikacji wydanych w latach 2024–2025. W skład jury XXXI edycji, obradowanego pod przewodnictwem prof. Łukasza Niesiołowskiego-Spanò, weszli naukowcy i dziennikarze, m.in. prof. dr hab. Maciej Janowski, dr hab. Barbara Klich-Kluczewska (prof. UJ), dr hab. Piotr M. Majewski (prof. UW), prof. dr hab. Beata Możejko, dr hab. Piotr Węcowski (prof. UW) oraz red. Piotr Dobrołęcki.

Książka dr. Żaka została także wyróżniona jako finalista Nagrody Historycznej m.st. Warszawy im. Kazimierza Moczarskiego — laureatów tej nagrody zaplanowano ogłosić 30 listopada.

W publikacji wart odnotowania jest nie tylko rozmiar i erudycja, ale sposób narracji — autor ogranicza polityczny epickość na rzecz drobnych scen z życia mieszkańców, co czyni tekst czytelnym dla szerokiego grona odbiorców.

Legnica widziana od kuchni - co to znaczy dla miasta dziś

Dla Legnicy to dowód, że lokalne badania mają ogólnopolski rezonans. Monografia o adaptacji powojennej pokazuje zarówno ciężar transformacji administracyjnej, jak i codzienne pomysły mieszkańców na życie w mieście z wielkim garnizonem obcym w swej naturze. To materiał użyteczny dla muzeów, szkół i inicjatyw popularyzujących historię miejsca — ułatwia zrozumienie, skąd biorą się miasta takie, jakie znamy teraz.

Dla osób mieszkających w Legnicy publikacja może być impulsem do refleksji i lokalnych rozmów — o przestrzeniach, pamięci i drobnych gestach, które składają się na tożsamość miasta. Przy okazji sukcesu warto zwrócić uwagę na rolę instytucji badawczych i wydawnictw wspierających takie prace, bo to one tworzą most między nauką a codziennym rozumieniem przeszłości.

na podstawie: Urząd Miasta Legnica.